Pierwsi menonici na północne tereny Rzeczypospolitej przybyli w poł. XVI wieku. Było to idealne miejsce ucieczek przed prześladowaniami religijnymi.  W Dolinie Wisły pojawili się w drugiej połowie XVI wieku. Przynieśli ze sobą znajomość odzyskiwania ziemi uprawnej z terenów bagiennych i podmokłych wymagających zabiegów melioracyjnych,  wysoką kulturę rolną i nowy sposób kształtowania zagrody. Przyczynili się w wielkim stopniu do powstania specyficznego krajobrazu kulturowego, a także architektury – domów modlitwy a przede wszystkim drewnianych zagród. Najpopularniejszym typem wsi na Nizinie Sartowicko-Nowskiej była rzędówka bagienna. Jej cechą charakterystyczną było usytuowanie przy drodze rzędu zagród, od których rozciągają się wzdłuż całej niziny podłużne pasy pól, poprzecinane ro­ wami odwadniającymi. Jest to charakterystyczne dla większości miejscowości na tym obszarze, tych założonych przez osadników po poł. XVI w. oraz wcześniejszych, które uległy ponownemu zasiedleniu i przeobrażeniu. Typ z zabu­ dową po jednej stronie drogi prowadzącej wzdłuż wału prze­ ciwpowodziowego charakterystyczny jest dla wsi położonych wzdłuż Wisły w południowej części Niziny. Są to miejscowości od Wielkiego Stwolna aż do Wielkiego Lubienia.
Cechą charakterystyczną zagrody holenderskiej jest ścisłe powiązanie budynku mieszkalnego z budynkami gospodarczymi, często pod wspólnym dachem, z możliwością wykorzystania poddasza na cele magazynowe.
Na terenie gminy Dragacz można spotkać dwa rodzaje budynków. Pierwszy typ to tzw. „Langhof”, gdzie część mieszkalna i gospodarcza nakryta jest wspólnym dachem. Ten klasyczny typ zagrody olęderskiej możemy spotkać w Wielkim Stwolnie, Wielkim Lubieniu                i w Wielkim Zajączkowie. Drugi rodzaj, tzw. „Winkelhof” charakteryzuje się tym, że oba budynki, mieszkalny i gospodarczy, załamują się w kształcie litery „L”. Zagrodę taką spotkać możemy w Bratwinie.

Katalog zabytków osadnictwa holenderskiego na nizinie satrowicko-nowskiej, autorstwa Pana Macieja Prarata.

Wiąskie Piaski 68 - dom zbudowany w 4 ćw. XIX w., usytuowany szczytem do drogi biegnącej wzdłuż wału, w południowo-zachodniej części wsi, mieszczący pod jednym dachem część mieszkalną i gospodarczą w jednym rzędzie. Na rzucie prostokąta, dwutraktowy z sienią w trakcie zachodnim. Na osi sieni w jej przedłużeniu kuchnia. Drzwi w elewacji zachodniej. Poddasze o charakterze użytkowym. Parterowy, częściowo podpiwniczony. Połączony z częścią gospodarczą od strony południowej. Przykryty dachem dwuspadowym. Elewacja wschodnia i zachodnia czteroosiowa, niesymetryczna. Elewacja południowa trójosiowa. Elewacja północna, jednoosiowa. Posadowiony na podmurówce kamienno-ceglanej, drewniany w konstrukcji wieńcowej, oprócz ściany pd. ceglanej. Komin ceglany, prosty. Podłogi drewniane, strop belkowy o krawędziach sfazowanych. Więźba dachowa jętkowa o stolcach stojących. Dach pokryty dachówką karpiówką w koronkę. Okna drewniane ościeżnicowe, dwupoziomowe, dwudzielne. Drzwi drewniane, ramowo-płycinowe, jednoskrzydłowe. Schody drewniane, jednobiegowe. Szafa ścienna.

Wielkie Stwolno 29 - dom zbudowany w 4 ćw. XIX w., usytuowany kalenicą do drogi biegnącej wzdłuż wału, w północno-zachodniej części wsi, nie połączony z pomieszczeniami gospodarczymi. Układ zagrody rozproszony. Budynek ten pełnił min. funkcję szkoły. Budynek niedostępny. Parterowy. Przykryty dachem dwuspadowym. Elewacja północna jednoosiowa, symetryczna. Elewacja południowa dwuosiowa, symetryczna. Elewacja wschodnia pięcioosiowa, symetryczna. Elewacja zachodnia sześcioosiowa, niesymetryczna.
Posadowiony na podmurówce kamienno-ceglanej, drewniany w konstrukcji wieńcowej. Ściana północna i południowa otynkowana. Szczyty otynkowane. Dach pokryty dachówką ceramiczną. Okna drewniane, skrzynkowe, dwudzielne, dwupoziomowe. Drzwi drewniane, ramowo-płycinowe, dwuskrzydłowe oraz współczesne jednoskrzydłowe płytowe.

Wielkie Stwolno 33 - dom zbudowany w 1887 roku, usytuowany szczytem do drogi biegnącej wzdłuż wału, w południowej części wsi, w stanie ruiny. Zachowana belka nadproża z inskrypcją "...Her Alensko B Meister 1887" Dom o formie prostopadłościanu, parterowy, połączony od strony zachodniej domem murowanym. Dachu brak. Elewacja północna dwuosiowa, niesymetryczna. Elewacja południowa jednoosiowa, niesymetryczna. Elewacja wschodnia dwuosiowa, niesymetryczna. Elewacji zachodniej brak.
Posadowiony na podmurówce kamienno-ceglanej, drewniany w konstrukcji wieńcowej, połączony od zachodu z budynkiem murowanym, współczesnym. Okna drewniane, ościeżnicowe, dwudzielne oraz plastikowe jednoramowe. Drzwi drewniane, ramowo-płycinowe, jednoskrzydłowe.

Wielkie Stwolno 46 - dom zbudowany na przełomie 3 i 4 ćw. XIX w., usytuowany kalenicą do drogi wzdłuż wału, w północnej części wsi, nie połączony z pomieszczeniami gospodarczymi. Układ zagrody rozproszony. Na rzucie prostokąta. Obecnie przerobiony na dwa mieszkania. Każde z nich dwutraktowe z sienią w trakcie zachodnim. Kuchnie w części zachodniej. Drzwi wejściowe w elewacji zachodniej. Poddasze o charakterze użytkowym. Parterowy, częściowo podpiwniczony.. Przykryty dachem dwuspadowym. Elewacja północna i południowa dwuosiowa, niesymetryczna. Elewacja wschodnia i zachodnia pięcioosiowa, niesymetryczna. Posadowiony na podmurówce kamienno-ceglanej, drewniany w konstrukcji wieńcowej. Otynkowany. Komin ceglany, prosty. Podłogi cementowe, stropy belkowe, pola pomiędzy belkami podbite płytą Szczyty odeskowane. Więźba dachowa jętkowa o stolcach stojących. Dach pokryty eternitem. Okna drewniane, ościeżnicowe, dwudzielne, dwupoziomowe. Drzwi drewniane, ramowo-płycinowe, jednoskrzydłowe. Schody drewniane, jednobiegowe, proste.

Wielkie Stwolno 55 - dom zbudowany w 3 ćw. XIX w., usytuowany szczytem do polnej drogi biegnącej prostopadle do wału, w południowo-zachodniej części wsi, nie połączony z pomieszczeniami gospodarczymi. Układ zagrody rozproszony. Na rzucie prostokąta, dwutraktowy z sienią w trakcie zachodnim. Kuchnia w części wschodniej. Zachowana czarna kuchnia. Drzwi wejściowe w elewacji wschodniej i zachodniej. Poddasze o charakterze użytkowym. Parterowy ze ścianką kolankową, niepodpiwniczony. Przykryty dachem dwuspadowym. Do elewacja północnej dobudowana przybudówka. Elewacja południowa jednoosiowa, symetryczna. Elewacja wschodnia dwuosiowa, niesymetryczna. Elewacja zachodnia czteroosiowa, niesymetryczna.
Posadowiony na podmurówce kamienno-ceglanej, drewniany w konstrukcji wieńcowej. Komin ceglany, butelkowy. Podłogi drewniane, stropy belkowe. Ścianka kolankowa w konstrukcji szkieletowej. Szczyty odeskowane. Więźba dachowa jętkowa. Dach pokryty papą. Okna drewniane, ościeżnicowe, dwudzielne. Drzwi drewniane, ramowo-płycinowe, jednoskrzydłowe. Schody drewniane jednobiegowe, proste.

Wielkie Stwolno 59 - dom zbudowany w 3 ćw. XIX w., usytuowany kalenicą do drogi biegnącej wzdłuż wału, w południowej części wsi, nie połączony z pomieszczeniami gospodarczymi. Układ zagrody rozproszony. Na rzucie prostokąta, dwutraktowy, z sienią przelotową. Kuchnia w części wschodniej. Drzwi wejściowe w elewacji zachodniej i zachodniej. Poddasze o charakterze użytkowym. Parterowy ze ścianką kolankową. Częściowo podpiwniczony. Przykryty dachem dwuspadowym. Elewacja północna i południowa jednoosiowa, niesymetryczna. Elewacja wschodnia i zachodnia czteroosiowa, niesymetryczna. Przy elewacji zachodniej ganek o dachu dwuspadowym.
Posadowiony drewniany w konstrukcji wieńcowej, otynkowany. Komin ceglany, butelkowy. Podłogi cementowe. Strop belkowy. Szczyty odeskowane. Ścianka kolankowa w konstrukcji szkieletowej, obitej deskami. Więźba dachowa jętkowa, storczykowa. Dach pokryty eternitem. Ganek drewniany w konstrukcji szkieletowej. Okna drewniane, ościeżnicowe, dwudzielne, oraz plastikowe jednoramowe. Drzwi drewniane, ramowo-płycinowe, jednoskrzydłowe. Schody drewniane, jednobiegowe, proste.

Bratwin 21 - dom zbudowany w 3 ćw. XIX w., usytuowany szczytem do drogi biegnącej wzdłuż wału, w południowej części wsi, nie połączony z pomieszczeniami gospodarczymi. Układ siedliska rozproszony. Na rzucie prostokąta, dwutraktowy z sienią i kuchnią w trakcie północnym. Drzwi wejściowe w elewacji północnej. Poddasze o charakterze użytkowym. Bryła o formie prostopadłościanu, parterowa, niepodpiwniczona, przykryta dachem dwuspadowym. Elewacja północna i południowa trójosiowa, niesymetryczna. Elewacja wschodnia dwuosiowa, symetryczna. Do elewacji zachodniej przylega dobudówka.
Budynek na podmurówce ceglanej, drewniany w konstrukcji wieńcowej. Na węgłach zachowane znaki montażowe. Komin ceglany, prosty. Podłoga w kuchni ceglana, w pokojach deskowa. Stropy belkowe. Szczyty odeskowane. Więźba dachowa jętkowa o stolcach stojących. Dach pokryty dachówką karpiówką w koronkę. Okna drewniane, ościeżnicowe, dwupoziomowe, dwudzielne. Drzwi drewniane, ramowo-płycinowe, jednoskrzydłowe. Schody drewniane, jednobiegowe, proste. W kuchni zachowany piec kaflowy.

Bratwin 38 - dom zbudowany 1859 r., usytuowany na wale, kalenicą do drogi biegnącej wzdłuż wału, w południowo-wschodniej części wsi. Zagroda o układzie rozproszonym.
Budynek na rzucie prostokąta, dwutraktowy, z pomieszczeniem magazynowym w części północno-zachodniej. Sień od strony południowej. Kuchnia w części wschodniej. Drzwi wejściowe w elewacji południowej, zachodniej i wschodniej. Poddasze o charakterze mieszkalno-użytkowym. Bryła w formie prostopadłościanu, parterowa, częściowo podpiwniczona. Przykryta dachem dwuspadowym. Elewacja północna dwuosiowa, niesymetryczna. Elewacja południowa trójosiowa, niesymetryczna. Elewacja wschodnia, pięcioosiowa, niesymetryczna. Elewacje zachodnia, siedmioosiowa, symetryczna. Budynek na podmurówce kamienno-ceglanej, drewniany w konstrukcji wieńcowej. Otynkowany. Komin ceglany, butelkowy. Podłoga w kuchni i sieni cementowa, w pozostałych pomieszczeniach drewniana. Stropy drewniane, pola pomiędzy belkami podbite płytą. W części gospodarczej z widocznym układem desek. Szczyty odeskowane. Więźba dachowa jętkowa. Dach pokryty eternitem. W nadprożu zachowana inskrypcja "Erbaut im...1859 von B.M..." Okna drewniane, ościeżnicowe, dwudzielne, dwupoziomowe. Drzwi drewniane, ramowo-płycinowe, jedno i dwuskrzydłowe. W kuchni zachowany piec kaflowy. Schody drewniane, jednobiegowe, proste.

Bratwin 39 - dom zbudowany w 3 ćw. XIX w., usytuowany szczytem do drogi biegnącej wzdłuż wału, w zachodniej części wsi, mieszczący pod jednym dachem część mieszkalną i gospodarczą w kształcie litery L, układ kątowy. Na rzucie prostokąta, dwutraktowy z sienią i czarną kuchnią w trakcie południowym. Kuchnia w trakcie północnym. Drzwi wejściowe w elewacji północnej, południowej i wschodniej. Poddasze dwukondygnacyjne o charakterze użytkowym. Dom o formie prostopadłościanu, częściowo podpiwniczony, parterowy, połączony z częścią gospodarczą od strony zachodniej. Przykryty dachem dwuspadowym. Elewacja południowa pięcioosiowa, niesymetryczna. Elewacja północna i wschodnia czteroosiowa, niesymetryczna. Posadowiony na podmurówce kamienno-ceglanej, drewniany w konstrukcji wieńcowej, oprócz ściany zachodniej ceglanej. Otynkowany. Komin ceglany, butelkowy. Podłogi drewniane, w kuchni i sieni cementowe. Strop belkowy. Szczyty odeskowane. Więźba dachowa jętkowa o stolcach stojących. Dach pokryty eternitem. Okna drewniane, ościeżnicowe, dwudzielne. Drzwi drewniane ramowo-płycinowe, jednoskrzydłowe. W kuchni piec kaflowy. Schody drewniane, jednobiegowe, proste.


Dragacz 37 - dom zbudowany ok. poł. XIX w., usytuowany kalenicą do drogi biegnącej wzdłuż wału, w północno-zachodniej części wsi, mieszczący pod jednym dachem część mieszkalną i gospodarczą w jednym rzędzie. Na rzucie prostokąta, dwutraktowy z sienią przelotową. Kuchnia w trakcie wschodnim. Poddasze o funkcji użytkowej. Drzwi wejściowe w elewacji wschodniej i zachodniej. Dom o formie prostopadłościanu, parterowy, częściowo podpiwniczony. Przykryty dachem dwuspadowym. Połączony z częścią gospodarczą od strony północnej. Elewacja południowa jednoosiowa, niesymetryczna. Elewacja wschodnia pięcioosiowa, niesymetryczna. Elewacja zachodnia trójosiowa, niesymetryczna.
Posadowiony na podmurówce kamienno-ceglanej, drewniany w konstrukcji wieńcowej. Otynkowany. Część gospodarcza ceglana. Komin ceglany, butelkowy. Podłogi cementowe. Strop belkowy. Szczyty odeskowane. Więźba dachowa jętkowa o stolcach stojących. Dach pokryty blachą. Okna drewniane, ościeżnicowe, dwudzielne, tępe. Drzwi drewniane, ramowo-płycinowe, dwuskrzydłowe. Schody drewniane, jednobiegowe, proste.

Dragacz 42 - dom zbudowany na przełom 3 i 4 ćw. XIX w., usytuowany szczytem do polnej drogi biegnącej równolegle do trasy Dolna Grupa-Grudziądz, w południowo-zachodniej części wsi, mieszczący pod jednym dachem część mieszkalną i gospodarczą w jednym rzędzie.
Dom o formie prostopadłościanu, parterowy, Przykryty dachem dwuspadowym. Elewacja północna pięcioosiowa, niesymetryczna. Elewacja południowa sześcioosiowa, niesymetryczna. Elewacja wschodnia dwuosiowa, symetryczna. Elewacja zachodnia jednoosiowa, niesymetryczna.  Zbudowany na podmurówce kamienno-ceglanej, drewniany w konstrukcji wieńcowej. Szczyty i ściany odeskowane. Dach pokryty dachówką esówką. Okna drewniane, ościeżnicowe, dwudzielne, dwupoziomowe. Drzwi drewniane, ramowo-płycinowe, jednoskrzydłowe.

Dragacz 47 - dom zbudowany w 4 ćwierć XIX w., usytuowany szczytem do drogi biegnącej wzdłuż wału w zachodniej części wsi, mieszkalny niepołączony z pomieszczeniami gospodarczymi. Układ zagrody rozproszony. Budynek przeszedł remont pod koniec lat 90 XX wieku, przez co całkowicie zatracił pierwotny charakter. Na planie prostokąta, dwutraktowy z sienią i kuchnią w trakcie południowym. Poddasze o funkcji mieszkalnej i użytkowej. Drzwi wejściowe w elewacji południowej. Dom o formie prostopadłościanu, częściowo podpiwniczony, parterowy. Przykryty dachem dwuspadowym. W połaci dachu okno. Elewacja północna dwuosiowa, symetryczna. Elewacja południowa trójosiowa, symetryczna. Elewacja wschodnia dwuosiowa, symetryczna. Elewacja zachodnia jednoosiowa, symetryczna.  Zbudowany na podmurówce kamienno-ceglanej, drewniany w konstrukcji wieńcowej, współcześnie obity deskami. Komin ceglany, prosty. Podłogi cementowe. Więźba dachowa jętkowa. Dach pokryty blachą. Okna plastikowe, jednoramowe. Drzwi drewniane, jednoskrzydłowe. Schody drewniane, jednobiegowe, proste.

Dragacz 53 - dom zbudowany w 3 ćw. XIX w., usytuowany szczytem do drogi biegnącej wzdłuż wału, w północno-zachodniej części wsi, mieszczący pod jednym dachem część mieszkalną i gospodarczą w jednym rzędzie. Na planie prostokąta, dwutraktowy z sienią w trakcie południowym. Kuchnia w trakcie północnym. Drzwi wejściowe w elewacji południowej. Poddasze o funkcji użytkowej. Dom o formie prostopadłościanu, parterowy. Przykryty dachem dwuspadowym. Elewacja północna i południowa trójosiowa, niesymetryczna. Do elewacji południowej dostawiony ganek o dachu dwuspadowym. Elewacja wschodnia dwuosiowa, niesymetryczna. Elewacja zachodnia jednoosiowa, niesymetryczna. Zbudowany na podmurówce kamienno-ceglanej, drewniany w konstrukcji wieńcowej. Otynkowany. Komin ceglany, butelkowy. Podłoga w kuchni cementowa, w reszcie pomieszczeń deskowa. Strop belkowy. Szczyty odeskowane. Więźba dachowa jętkowa. Dach pokryty dachówką esówką. Ganek murowany. Okna drewniane, ościeżnicowe, dwudzielne. Drzwi drewniane, ramowo-płycinowe, jednoskrzydłowe. Schody drewniane, jednobiegowe, proste.

Dragacz 56 - dom zbudowany w 3 ćw. XIX w. (?), usytuowany kalenicą do drogi biegnącej prostopadle do wału, w północno-zachodniej części wsi, niepołączony z pomieszczeniami gospodarczymi. Układ zagrody rozproszony. Parterowy, przykryty dachem dwuspadowym. Elewacja północna niedostępna. Elewacja południowa trójosiowa, symetryczna z gankiem o dachu dwuspadowym. Elewacja wschodnia i zachodnia dwuosiowa, symetryczna.
Zbudowany na podmurówce kamienno-ceglanej, drewniany w konstrukcji wieńcowej. Otynkowany. Szczyty odeskowane. Dach pokryty eternitem. Ganek murowany. Okna drewniane, ościeżnicowe, dwudzielne. Drzwi drewniane, ramowo-płycinowe, jednoskrzydłowe.

Dragacz 58 - dom zbudowany w : 3 ćw. XIX w., usytuowany szczytem do drogi prostopadłej do wału, w północno-zachodniej części wsi, niepołączony z pomieszczeniami gospodarczymi. Układ zagrody rozproszony. Od lat 20 do lat 60 XX wieku budynek pełnił funkcję szkoły. Budynek na rzucie prostokąta, dwutraktowy z sienią przelotową. Poddasze o funkcji użytkowej. Drzwi w elewacji wschodniej i zachodniej. Parterowy, częściowo podpiwniczony. Przykryty dachem dwuspadowym. Elewacja północna dwuosiowa, symetryczna. Do elewacji południowej dostawiona dobudówka na rzucie prostokąta. Elewacja wschodnia pięcioosiowa, niesymetryczna. Elewacja zachodnia pięcioosiowa, symetryczna. Posadowiony na podmurówce kamienno-ceglanej, drewniany w konstrukcji wieńcowej. Komin ceglany, prosty. Podłogi deskowe, stropy belkowe o krawędziach sfazowanych. Szczyty odeskowane. Więźba dachowa jętkowa o stolcach stojących. Dach pokryty dachówką, karpiówką w koronkę. Dobudówka murowana, otynkowana. Okna drewniane, ościeżnicowe, dwudzielne, dwupoziomowe. Drzwi drewniane, ramowo-płycinowe, jedno i dwuskrzydłowe. Schody drewniane, jednobiegowe, proste.

Dragacz  117 - dom zbudowany na przełomie 3 i 4 ćw. XIX w, usytuowany kalenicą do drogi biegnącej wzdłuż wału, w północno-zachodniej części wsi, niepołączony z pomieszczeniami gospodarczymi. Układ zagrody rozproszony. Na planie prostokąta, dwutraktowy z sienią przelotową. Kuchnie na osi środkowej, z zachowaną czarną kuchnia. Obecnie budynek podzielony jest na dwa samodzielne mieszkania. Poddasze o charakterze mieszkalnym i użytkowym. Drzwi wejściowe w elewacji wschodniej, zachodniej oraz południowej. Parterowy ze ścianką kolankową. Podpiwniczony w obrębie całego rzutu przyziemia. Przykryty dachem dwuspadowym. Elewacja północna trójosiowa, symetryczna. Elewacja południowa czteroosiowa, symetryczna. Elewacja wschodnia i zachodnia pięcioosiowa, symetryczna, z gankami o dachu dwuspadowym. Posadowiony na podmurówce kamienno-ceglanej, drewniany w konstrukcji wieńcowej. Komin ceglany, butelkowy. Podłogi drewniane, w kuchni terakota. Stropy belkowe o krawędziach sfazowanych. Szczyty odeskowane. Ścianka kolankowa w konstrukcji wieńcowej. Więźba dachowa jętkowa o stolcach stojących. Dach pokryty płytkami ceramicznymi. Okna drewniane, ościeżnicowe, dwudzielne, dwupoziomowe. Drzwi drewniane, ramowo-płycinowe, jednoskrzydłowe, oraz współczesne płytowe. Schody drewniane, jednobiegowe, proste.


Wielki Lubień 47 - dom zbudowany w 3 ćw. XIX w., usytuowany szczytem do drogi biegnącej przez wieś w kierunku Zajączkowa, w północno-wschodniej części wsi, mieszczący pod jednym dachem część mieszkalną i gospodarczą w jednym rzędzie. Na rzucie prostokąta, dwutraktowy z sienią w trakcie południowym. Obecnie dom podzielony na dwa oddzielne mieszkania. Drzwi wejściowe w elewacji północnej i południowej. Poddasze o charakterze mieszkalno-użytkowym. Parterowy z mansardami w połaci dachu, częściowo podpiwniczony. Przykryty dachem dwuspadowym. Elewacja północna i południowa siedmioosiowa, niesymetryczna. Elewacja wschodnia czteroosiowa, niesymetryczna z gankiem o dachu dwuspadowym. Elewacja zachodnia połączona z częścią gospodarczą.
Posadowiony na podmurówce kamienno-ceglanej, drewniany w konstrukcji wieńcowej. Ściana zachodnia ceglana. Komin ceglany, prosty. Podłogi drewniane, strop belkowy o krawędziach sfazowanych. Szczyty odeskowane. Więźba dachowa jętkowa o stolcach stojących. Dach pokryty płytkami ceramicznymi. Okna drewniane, ościeżnicowe, dwudzielne. Drzwi drewniane, ramowo-płycinowe, jedno i dwuskrzydłowe. Schody drewniane, jednobiegowe, proste.

Wielki Lubień 48 - dom zbudowany ok. poł. XIX w., usytuowany szczytem do drogi biegnącej przez wieś, w jej północno-wschodniej części, mieszczący pod jednym dachem część mieszkalną i gospodarczą w jednym rzędzie.  Na rzucie prostokąta, dwutraktowy z sienią w trakcie południowym. Kuchnia w części północnej. Na osi środkowej zachowana czarna kuchnia. Drzwi wejściowe w elewacji zachodniej i południowej. Poddasze o charakterze użytkowym. Parterowy, częściowo podpiwniczony. Przykryty dachem dwuspadowym. Elewacja północna pięcioosiowa, niesymetryczna. Elewacja południowa sześcioosiowa, niesymetryczna. Elewacja wschodnia połączona z częścią gospodarczą. Elewacja zachodnia jednoosiowa, niesymetryczna.  Posadowiony na podmurówce kamienno-ceglanej, drewniany w konstrukcji wieńcowej. Część gospodarcza ceglana. Komin ceglany, butelkowy. Podłogi drewniane, stropy belkowe, pola pomiędzy nimi podbite płytą. Szczyty odeskowane. Więźba dachowa jętkowa. Dach pokryty eternitem. Okna drewniane, ościeżnicowe, dwudzielne. Drzwi drewniane, ramowo-płycinowe, jedno i dwuskrzydłowe. Schody drewniane, jednobiegowe, proste.

Wielki Lubień 74 - dom zbudowany ok. poł. XIX w., usytuowany szczytem do drogi prostopadłej do wału, w północno-wschodniej części wsi, nie połączony z pomieszczeniami gospodarczymi. Układ zagrody rozproszony.
Na rzucie prostokąta, dwutraktowy z sienią w trakcie zachodnim. Zachowana czarna kuchnia. Drzwi wejściowe w elewacji zachodniej. Poddasze o charakterze użytkowym. Parterowy, częściowo podpiwniczony. Przykryty dachem dwuspadowym. Elewacja północna jednoosiowa, symetryczna. Elewacja południowa dwuosiowa, symetryczna. Elewacja wschodnia dwuosiowa, niesymetryczna. Elewacja zachodnia trójosiowa, niesymetryczna.
Posadowiony na podmurówce kamienno-ceglanej, drewniany w konstrukcji wieńcowej. Otynkowany. Komin ceglany, butelkowy. Podłogi drewniane, stropy belkowe. Szczyty odeskowane. Więźba dachowa jętkowa. Dach pokryty strzechą. Okna drewniane, skrzynkowe, dwudzielne. Drzwi drewniane, ramowo - płycinowe, jednoskrzydłowe. Schody drewniane, jednobiegowe, proste.

Wielki Lubień 78 - dom zbudowany w 2 ćw. XIX w., usytuowany szczytem do drogi biegnącej równolegle do wału, w północno-wschodniej części wsi, nie połączony z pomieszczeniami gospodarczymi. Układ zagrody rozproszony. W pobliżu domu usytuowany jest cmentarz. Chata ta mogła pełnić funkcję szkoły. Budynek niedostępny. Parterowy, przykryty dachem dwuspadowym. Elewacja północna i południowa jednoosiowa, niesymetryczna. Elewacja wschodnia niedostępna. Elewacja zachodnia trójosiowa, niesymetryczna. Drzwi w elewacji zachodniej. Posadowiony na podmurówce kamienno-ceglanej, drewniany w konstrukcji wieńcowej. Otynkowany. Szczyty odeskowane. Dach pokryty eternitem. Okna drewniane, ościeżnicowe, dwudzielne. Drzwi drewniane, ramowo - płycinowe, jednoskrzydłowe.

Wielkie Zajączkowo  33 - dom zbudowany na przełomie 3 i 4 ćw. XIX w., usytuowany kalenicą do drogi biegnącej wzdłuż wału, w północno-wschodniej części wsi, nie połączony z pomieszczeniami gospodarczymi. Układ zagrody rozproszony. Przed wojną właścicielem domu był Niemiec Rahal. Na rzucie prostokąta, dwutraktowy z sienią w trakcie zachodnim. Kuchnia pierwotna w części północno-wschodniej i późniejsza w południowo-zachodniej. Drzwi wejściowe w elewacji północnej, wschodniej i zachodniej. Poddasze o charakterze mieszkalno-użytkowym. Parterowy ze ścianką kolankową. Częściowo podpiwniczony. Przykryty dachem dwuspadowym. Elewacja północna i południowa trójosiowa, symetryczna. Elewacja wschodnia i zachodnia pięcioosiowa, niesymetryczna. W elewacji północnej, południowej i zachodniej ganek o dachu dwuspadowym.
Posadowiony na podmurówce kamienno-ceglanej, drewniany w konstrukcji wieńcowej. Komin ceglany, prosty. Podłogi białe, stropy belkowe. Ścianka kolankowa w konstrukcji wieńcowej. Więźba dachowa jętkowa o stolcach stojących. Dach pokryty płytką ceramiczną. Okna drewniane, ościeżnicowe, dwudzielne, dwupoziomowe. Drzwi drewniane, ramowo-płycinowe, jedno i dwuskrzydłowe. Schody drewniane, jednobiegowe oraz zabiegowe łamane.

Fletnowo 30 - dom zbudowany w 1857 r., usytuowany kalenicą wzdłuż drogi biegnącej prostopadle do drogi krajowej nr 91, w północno - zachodniej części wsi, mieszczący pod jednym dachem część mieszkalną i gospodarczą w jednym rzędzie.  Budynek na rzucie prostokąta. Układ wnętrz nie zachowany. Drzwi wejściowe w elewacji południowej i wschodniej. Poddasze o charakterze użytkowym. Parterowy. Częściowo podpiwniczony. Połączony z częścią gospodarczą od strony wschodniej. Przykryty dachem dwuspadowym. Elewacja północna trójosiowa, niesymetryczna. Elewacja południowa czteroosiowa, niesymetryczna. Elewacja wschodnia dwuosiowa, niesymetryczna. Elewacja zachodnia dwuosiowa, symetryczna. W nadprożu zachowana inskrypcja " 18...B. M. 57" Budynek obecnie w całości pełni funkcję magazynową. Posadowiony na podmurówce kamienno-ceglanej, drewniany w konstrukcji wieńcowej. Komin ceglany, butelkowy. Podłogi drewniane, stropy belkowe. Szczyty odeskowane. Więźba dachowa jętkowa. Dach pokryty eternitem. Okna drewniane, ościeżnicowe, dwudzielne. Drzwi drewniane, ramowo-płycinowe, jednoskrzydłowe. Schody drewniane, jednobiegowe, proste.

Dolna Grupa 3 - dom zbudowany w 2 ćw. XIX w., usytuowany kalenicą do drogi biegnącej równolegle do drogi krajowej nr 91, w południowo-wschodniej części wsi, mieści pod jednym dachem część mieszkalną i gospodarczą w jednym rzędzie. Budynek na rzucie prostokąta, dwutraktowy z sienią w trakcie zachodnim. Kuchnia w części zachodniej. Drzwi wejściowe w elewacji wschodniej i zachodniej. Poddasze o funkcji użytkowej. Dom o formie prostopadłościanu, parterowy, częściowo podpiwniczony, z częścią gospodarczą po stronie północnej. Przykryty dachem dwuspadowym. Elewacja północna jednoosiowa, niesymetryczna. Elewacja południowa dwuosiowa, symetryczna. Elewacja wschodnia czteroosiowa, niesymetryczna. Elewacja zachodnia pięcioosiowa, niesymetryczna. Budynek na podmurówce kamienno-ceglanej, drewniany w konstrukcji wieńcowej. Ściana północna częściowo ceglana. Ściana południowa oraz częściowo zachodnia otynkowana. Komin ceglany, butelkowy. Podłogi drewniane, strop belkowy. Szczyty odeskowane. Więźba dachowa jętkowa. Dach pokryty blachą. Okna drewniane, ościeżnicowe, dwudzielne. Drzwi drewniane, ramowo-płycinowe, jednoskrzydłowe. Schody drewniane, jednobiegowe, proste.

Dolna Grupa 11 -dom zbudowany na przełom 3 i 4 ćw. XIX w. (?), usytuowany przy drodze krajowej nr 91, w południowo-wschodniej części wsi. Zachowany w stanie ruiny, konstrukcji drewnianej, posadowiony na podmurówce kamienno-ceglanej.

Dolna Grupa 12 - dom zbudowany w 1826 r., usytuowany kalenicą do drogi krajowej nr 91, w południowo-wschodniej części wsi, pierwotnie mieszczący pod jednym dachem część mieszkalną i gospodarczą w jednym rzędzie.
Na rzucie prostokąta, dwutraktowy z sienią i kuchnią w trakcie wschodnim. Drzwi wejściowe w elewacji wschodniej i północnej. Poddasze o charakterze mieszkalno-użytkowym. Dom o formie prostopadłościanu, parterowy, niepodpiwniczony. Przykryty dachem dwuspadowym. W połaci dachu okna. Elewacja północna i zachodnia trójosiowa, niesymetryczna. Elewacja południowa czteroosiowa, symetryczna. Elewacja wschodnia pięcioosiowa niesymetryczna.
Posadowiony na podmurówce kamienno-ceglanej, drewniany w konstrukcji wieńcowej. Ściana północna ceglana, otynkowana. Komin ceglany, butelkowy. Podłoga w sieni ceglana, w pozostałych pomieszczeniach deskowa. Strop belkowy o krawędziach sfazowanych. Pola pomiędzy belkami podbite płytą. Szczyty odeskowane. Więźba dachowa jętkowa. Dach pokryty eternitem. Okna drewniane, ościeżnicowe, dwudzielne. Drzwi drewniane, ramowo-płycinowe, jednoskrzydłowe. W dwóch pomieszczeniach zachowane szafy ścienne. Schody drewniane, jednobiegowe, łamane, zabiegowe.

Dolna Grupa 81 - dom zbudowany w 2 ćw. XIX w., usytuowany kalenicą w kierunku polnej drogi biegnącej na północny wschód od drogi krajowej nr 91, w północno-wschodniej części wsi, mieszczący pod jednym dachem część mieszkalną i gospodarczą w jednym rzędzie.
Budynek na rzucie prostokąta, dwutraktowy z sienią w trakcie wschodnim. Kuchnia w części zachodniej. Drzwi wejściowe w elewacji południowej i wschodniej. Poddasze o charakterze użytkowym. Dom o formie prostopadłościanu, parterowy, częściowo podpiwniczony. Połączony z częścią gospodarczą od strony północnej, do której przylega dobudówka. Przykryty dachem dwuspadowym. Elewacja północna jednoosiowa. Elewacja południowa dwuosiowa, niesymetryczna. Elewacja wschodnia sześcioosiowa, niesymetryczna. Elewacja zachodnia czteroosiowa, niesymetryczna. Posadowiony na podmurówce kamienno-ceglanej, drewniany w konstrukcji wieńcowej. Komina ceglanego brak. Podłogi drewniane, stropy belkowe. Szczyty odeskowane. Więźba dachowa jętkowa. Dach pokryty eternitem. Okna drewniane, ościeżnicowe, dwudzielne. Drzwi drewniane, ramowo-płycinowe, jedno i dwuskrzydłowe. Schody drewniane, jednobiegowe, proste.

Górna Grupa 54 - dom zbudowany w 3 ćw. XIX w., usytuowany kalenicą do drogi biegnącej równolegle do szosy A1, w północno - wschodniej części wsi. Budynek mieszkalny niepołączony z pomieszczeniami gospodarczymi. Układ zagrody rozproszony. Budynek na rzucie prostokąta, dwutraktowy z sienią w trakcie wschodnim. Kuchnia w części zachodniej. Na osi środkowej zachowana czarna kuchnia. Drzwi wejściowe w elewacji wschodniej i zachodniej. Poddasze o charakterze mieszkalno-użytkowym. Dom parterowy ze ścianką kolankową, niepodpiwniczony. Przykryty dachem dwuspadowym. Elewacja północna dwuosiowa, niesymetryczna. Elewacja południowa dwuosiowa, symetryczna. Elewacja wschodnia i zachodnia trójosiowa, niesymetryczna. Posadowiony na podmurówce kamienno-ceglanej, drewniany w konstrukcji wieńcowej. Ściana północna w konstrukcji sumikowo-łątkowej. Podłogi drewniane, w kuchni cementowa. Strop drewniany, podbity deskami. Ścianka kolankowa w konstrukcji wieńcowej. Więźba dachowa jętkowa. Dach pokryty eternitem. Okna drewniane, ościeżnicowe, dwudzielne, dwupoziomowe. Drzwi drewniane, ramowo-płycinowe, jednoskrzydłowe. Piec kaflowy. Schody drewniane, jednobiegowe, proste.

Michale 9 - dom - zbudowany w 3 ćw. XIX w., usytuowany kalenicą do polnej drogi biegnącej z Michala do Górnej Grupy, w północno-zachodniej części wsi, mieszczący pod jednym dachem część mieszkalną i gospodarczą w jednym rzędzie. Na planie prostokąta, dwutraktowy z sienią w trakcie południowym. Kuchnia w części północnej. Drzwi wejściowe w elewacji południowej. Poddasze o charakterze użytkowym. Dom parterowy, częściowo podpiwniczony. Przykryty dachem dwuspadowym. Elewacja północna pięcioosiowa, niesymetryczna. Elewacja południowa czteroosiowa, niesymetryczna z gankiem po stronie zachodniej. Elewacja wschodnia połączona z częścią gospodarczą. Elewacja zachodnia trójosiowa, niesymetryczna. Posadowiony na podmurówce kamienno-ceglanej, drewniany w konstrukcji wieńcowej. Otynkowany. Komin ceglany, butelkowy. Podłogi drewniane, stropy belkowe. Szczyty odeskowane. Więźba dachowa jętkowa o stolcach stojących. Dach pokryty karpiówką esówką. Ganek w konstrukcji szkieletowej. Okna drewniane, ościeżnicowe, dwudzielne, dwupoziomowe. Drzwi drewniane, ramowo-płycinowe, jedno i dwuskrzydłowe. Schody drewniane, jednobiegowe, proste.

Michale 65 - dom zbudowany w 1893 r., usytuowany kalenicą do drogi biegnącej wzdłuż wału, w północno-zachodniej części wsi, mieszczący pod jednym dachem część mieszkalną i gospodarczą w jednym rzędzie.  Budynek na rzucie prostokąta, dwutraktowy z sienią w trakcie wschodnim. Zachowana tzw. czarna kuchnia. Drzwi wejściowe w elewacji południowej i wschodniej. Poddasze o charakterze użytkowym. Parterowy, częściowo podpiwniczony. Przykryty dachem dwuspadowym. Elewacja północna połączona z częścią gospodarczą. Elewacja południowa dwuosiowa, symetryczna. Elewacja wschodnia ośmioosiowa, niesymetryczna z gankiem o dachu dwuspadowym. Elewacja zachodnia siedmioosiowa, niesymetryczna. W nadprożu zachowana inskrypcja "K. L. Luske B.M. 1839". Posadowiony na podmurówce kamienno-ceglanej, drewniany w konstrukcji wieńcowej. Część gospodarcza ceglana. Komin ceglany, butelkowy. Podłogi drewniane, w sieni i kuchni cementowe. Stropy belkowe o krawędziach sfazowanych, pola pomiędzy nimi podbite płytami. Szczyty odeskowane. Więźba dachowa jętkowa o stolcach stojących. Dach pokryty dachówką esówką. Ganek w konstrukcji szkieletowej. Okna drewniane, ościeżnicowe, dwudzielne, dwupoziomowe. Drzwi drewniane, ramowo-płycinowe, jedno i dwuskrzydłowe. Schody drewniane, jednobiegowe, łamane, zabiegowe.

Michale 68 - dom zbudowany w 1 ćw. XIX w., usytuowany szczytem do drogi biegnącej wzdłuż wału, w północno-zachodniej części wsi, mieszczący pod jednym dachem część mieszkalną i gospodarczą w jednym rzędzie. Na planie prostokąta, dwutraktowy z sienią w trakcie południowym. Kuchnia w części północnej. Po wschodniej stronie sieni zachowana czarna kuchnia. Drzwi wejściowe w elewacji południowej. Poddasze o charakterze użytkowym. Parterowy, częściowo podpiwniczony. Przykryty dachem dwuspadowym. Elewacja północna trójosiowa, niesymetryczna. Elewacja południowa siedmioosiowa, niesymetryczna. Elewacja wschodnia dwuosiowa, niesymetryczna. Elewacja zachodnia jednoosiowa, niesymetryczna.  Posadowiony na podmurówce kamienno-ceglanej, drewniany w konstrukcji wieńcowej. Komin ceglany, butelkowy. Podłogi drewniane, strop belkowy. Szczyty odeskowane. Więźba dachowa jętkowa. Dach pokryty eternitem. Okna drewniane, ościeżnicowe, dwudzielne oraz plastikowe, jednoramowe. Drzwi drewniane, ramowo-płycinowe, jednoskrzydłowe oraz deskowo-listwowe. Schody drewniane, jednobiegowe, proste.

Michale 69 - dom zbudowany ok. poł. XIX w., usytuowany kalenicą do drogi biegnącej wzdłuż wału, w północno-zachodniej części wsi. Budynek mieszkalny nie połączony z pomieszczeniami gospodarczymi. Układ zagrody rozproszony. Na rzucie prostokąta, dwutraktowy z sienią przelotową. Kuchnia w części wschodniej. Drzwi wejściowe w elewacji wschodniej i zachodniej. Poddasze o charakterze użytkowym. Parterowy, częściowo podpiwniczony. Przykryty dachem dwuspadowym. Elewacja północna i południowa dwuosiowa, niesymetryczna. Elewacja wschodnia trójosiowa, niesymetryczna. Elewacja zachodnia dwuosiowa, niesymetryczna.
Posadowiony na podmurówce kamienno-ceglanej, drewniany w konstrukcji wieńcowej. Otynkowany. Komin ceglany, butelkowy. Podłogi cementowe, stropy belkowe podbite płytami Szczyty odeskowane. Więźba dachowa jętkowa. Dach pokryty eternitem. Okna drewniane, skrzynkowe, dwudzielne. Drzwi płytowe, jednoskrzydłowe. Schody drewniane, jednobiegowe, proste.

Michale 133 - dom zbudowany ok. poł. XIX w. (?) w, usytuowany kalenicą do drogi biegnącej wzdłuż wału, w południowo-zachodniej części wsi, budynek mieszkalny niepołączony z pomieszczeniami gospodarczymi. Układ zagrody rozproszony. Budynek na rzucie prostokąta, dwutraktowy z sienią w trakcie wschodnim. Kuchnia w części zachodniej. Drzwi wejściowe w elewacji wschodniej. Poddasze o charakterze użytkowym. Parterowy. Częściowo podpiwniczony. Przykryty dachem dwuspadowym. Do elewacji północnej dostawiona dobudówka. Elewacja południowa dwuosiowa, symetryczna. Elewacja wschodnia i zachodnia trójosiowa, niesymetryczna. Posadowiony na podmurówce kamienno-ceglanej, drewniany w konstrukcji wieńcowej. Komin ceglany, butelkowy. Podłogi drewniane, w kuchni i sieni cementowe. Strop belkowy, pola między belkami podbite płytą. Szczyty odeskowane. Więźba dachowa jętkowa. Dach pokryty papą. Okna drewniane, ościeżnicowe, dwudzielne. Drzwi drewniane, ramowo-płycinowe, jednoskrzydłowe, odeskowane. Schody drewniane, jednobiegowe, proste.

Nowe Marzy 5 - dom zbudowany ok. poł. XIX w. (?), usytuowany kalenicą do drogi biegnącej przez wieś, w jej zachodniej części, mieszczący pod jednym dachem część mieszkalną i gospodarczą w jednym rzędzie. Na rzucie prostokąta, dwutraktowy z sienią przelotową. Kuchnia w części wschodniej. Drzwi wejściowe w elewacji wschodniej i zachodniej. Poddasze o charakterze użytkowym. Parterowy, częściowo podpiwniczony. Przykryty dachem dwuspadowym. Elewacja północna jednoosiowa, niesymetryczna. Elewacja południowa dwuosiowa, niesymetryczna. Elewacja wschodnia czteroosiowa, niesymetryczna z gankiem. Elewacja zachodnia trójosiowa, niesymetryczna. Posadowiony na podmurówce kamienno-ceglanej, drewniany w konstrukcji wieńcowej, w części północnej ceglany. Komin ceglany, butelkowy. Podłogi drewniane. Stropy belkowe. Więźba dachowa jętkowa o stolcach stojących. Dach pokryty blachą. Ganek w konstrukcji szkieletowej. Okna drewniane, ościeżnicowe, dwudzielne. Drzwi drewniane, ramowo-płycinowe, jednoskrzydłowe. Schody drewniane, jednobiegowe, proste.

Nowe Marzy 6 - dom zbudowany w 3 ćw. XIX w. (?), usytuowany szczytem do drogi biegnącej wzdłuż wsi, w jej zachodniej części, mieszczący pod jednym dachem część mieszkalną i gospodarczą w jednym rzędzie. Budynek niedostępny. Drzwi wejściowe w elewacji północnej i wschodniej. Parterowy. Przykryty dachem dwuspadowym. Elewacja północna trójosiowa, niesymetryczna. Elewacja południowa dwuosiowa, niesymetryczna. Elewacja wschodnia dwuosiowa, niesymetryczna z przybudówką. Elewacja zachodnia połączona z częścią gospodarczą.  Posadowiony na podmurówce kamienno-ceglanej, drewniany w konstrukcji wieńcowej. Otynkowany. Szczyty odeskowane. Więźba dachowa jętkowa. Dach pokryty papą. Okna drewniane, ościeżnicowe, dwudzielne. Drzwi drewniane, ramowo-płycinowe, jednoskrzydłowe.

Nowe Marzy 11 - dom zbudowany ok. poł. XIX w. (?), usytuowany kalenicą do drogi biegnącej przez wieś w kierunku lasu, w jej zachodniej części, mieszczący pod jednym dachem część mieszkalną i gospodarczą w jednym rzędzie. Budynek wtórnie stawiany. Przeniesiony z okolic Mazowsza. Na węgłach widoczne znaki montażowe.
Na rzucie prostokąta, dwutraktowy z sienią w trakcie południowym. Kuchnia w części północnej. Na osi środkowej zachowana czarna kuchnia. Drzwi wejściowe w elewacji południowej. Poddasze o charakterze użytkowym. Parterowy, niepodpiwniczony. Przykryty dachem dwuspadowym. Elewacja północna i południowa trójosiowa, niesymetryczna. Elewacja wschodnia dwuosiowa, symetryczna. Elewacja zachodnia jednoosiowa.
Posadowiony na podmurówce kamienno-ceglanej, drewniany w konstrukcji wieńcowej, ściany boczne w konstrukcji sumikowo-łątkowej. Komin ceglany, butelkowy. Podłogi drewniane. Stropy belkowe. Szczyty odeskowane. Więźba dachowa jętkowa. Dach pokryty eternitem. Okna plastikowe, jednoramowe. Drzwi drewniane, ramowo-płycinowe, jednoskrzydłowe. Schody drewniane, jednobiegowe, proste.

logo Ministerstwa Administracji i Cyfryzacji

Informacja o dofinansowaniu Ministerstwa Administracji i Cyfryzacji

Projekt "Budowa strony internetowej Gminy Dragacz dostosowanej do potrzeb osób niepełnosprawnych" współfinansowany przez Ministerstwo Administracji i Cyfryzacji w ramach konkursu: Dofinansowanie budowy lub dostosowania stron internetowych podmiotów realizujących zadania publiczne do potrzeb osób niepełnosprawnych.